Retinopatia cukrzycowa – co to jest i jak się ją leczy?

Retinopatia cukrzycowa – co to jest i jak się ją leczy?

Łatwo ją przeoczyć, bo przez długi czas nie daje wyraźnych objawów, tymczasem retinopatia cukrzycowa jest jednym z najpoważniejszych powikłań cukrzycy typu 1 i 2, a niejednokrotnie przyczyną utraty wzroku u osób dorosłych. Zmiany chorobowe obejmują naczynia krwionośne siatkówki odpowiedzialne za odbieranie bodźców wzrokowych. Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie pozwalają jednak znacząco ograniczyć ryzyko trwałego pogorszenia widzenia. Co trzeba wiedzieć o tej chorobie?

Retinopatia cukrzycowa – czym jest?

Retinopatia cukrzycowa jest przewlekłym uszkodzeniem siatkówki oka spowodowanym długotrwale podwyższonym stężeniem glukozy we krwi. Nadmiar glukozy prowadzi do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych, które odżywiają siatkówkę. W efekcie dochodzi do zaburzeń krążenia, niedotlenienia tkanek i stopniowego pogarszania funkcji wzroku.

Choroba może występować zarówno u osób z cukrzycą typu 1, jak i typu 2. Ryzyko wzrasta wraz z czasem trwania cukrzycy oraz niewyrównanym poziomem glikemii. Ryzyko wystąpienia retinopadii zwiększają także: nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, otyłość oraz palenie papierosów.

Według danych publikowanych przez środowiska diabetologiczne i okulistyczne (m.in.: Wisconsin Epidemiologic Study of Diabetic Retinopathy, Wisconsin Epidemiologic Study of Diabetic Retinopathy) retinopatia cukrzycowa należy do najczęstszych przyczyn ślepoty wśród osób w wieku produkcyjnym, gdy nie podlegają leczeniu i nie stosują żadnych środków zapobiegawczych.

Jakie są rodzaje retinopatii cukrzycowej?

Rozwój retinopatii cukrzycowej przebiega etapami. Wyróżnia się dwa główne etapy tej choroby.

Retinopatia nieproliferacyjna – wczesne stadium zmian w siatkówce

Wcześniejsze stadium choroby. Dochodzi w nim do osłabienia ścian naczyń krwionośnych i powstawania mikrotętniaków oraz drobnych wybroczyn. Siatkówka zaczyna być gorzej odżywiona, ale zmiany często jeszcze nie powodują istotnych objawów.

Na tym etapie może pojawić się obrzęk plamki żółtej, czyli centralnej części siatkówki odpowiedzialnej za ostre widzenie. To właśnie obrzęk plamki bardzo często odpowiada za pogorszenie ostrości wzroku u chorych na cukrzycę.

Retinopatia proliferacyjna – zaawansowana postać choroby oczu

Etap zaawansowanej postaci choroby. Niedotleniona siatkówka zaczyna wytwarzać nowe, nieprawidłowe naczynia krwionośne, które są kruche i podatne na pękanie, co może prowadzić do krwotoków do wnętrza oka, odwarstwienia siatkówki i trwałej utraty widzenia.

Retinopatia proliferacyjna wymaga szybkiego leczenia okulistycznego, ponieważ zmiany postępują już bardzo dynamicznie.

Objawy retinopatii cukrzycowej – na jakie symptomy zwrócić uwagę?

Początkowe stadium choroby często przebiega bezobjawowo i dlatego wielu pacjentów otrzymuje diagnozę, gdy retinopatia jest już daleko rozwinięta. Regularne badania okulistyczne powinny być więc koniecznością. Czy można jednak rozpoznać wczesne oznaki? Jest ich kilka.

W miarę postępu choroby mogą pojawić się:

• zamazane lub nieostre widzenie;
• trudności z czytaniem;
• pogorszenie widzenia po zmroku;
• mroczki i „pływające" plamki przed oczami;
• falowanie obrazu;
• nagłe pogorszenie wzroku związane z krwotokiem do ciała szklistego.

Objawy nie zawsze rozwijają się stopniowo. W części przypadków pierwszym sygnałem choroby jest gwałtowne pogorszenie widzenia.

Diagnostyka retinopatii cukrzycowej i badania okulistyczne

Podstawą rozpoznania retinopatii cukrzycowej jest badanie dna oka po rozszerzeniu źrenic. Okulista ocenia stan siatkówki i naczyń krwionośnych oraz sprawdza, czy pojawiły się cechy obrzęku lub niedokrwienia.

W diagnostyce wykorzystuje się także nowoczesne badania obrazowe:

• OCT, czyli optyczną tomografię koherentną, pozwalającą dokładnie ocenić grubość siatkówki i obecność obrzęku plamki;
• angiografię fluoresceinową, która pokazuje przepływ krwi w naczyniach siatkówki;
• fotografie dna oka stosowane w monitorowaniu postępu choroby.

Zalecenia diabetologiczne wskazują, że osoby z cukrzycą powinny regularnie wykonywać kontrolne badania okulistyczne, nawet przy braku objawów!

Leczenie retinopatii cukrzycowej – dostępne metody terapii

Metoda leczenia zależy od stopnia zaawansowania zmian oraz obecności obrzęku plamki żółtej.

Kontrola cukrzycy i czynników ryzyka rozwoju retinopatii

Podstawowym elementem terapii pozostaje kontrola cukrzycy. Utrzymywanie stabilnego poziomu glukozy, prawidłowego ciśnienia tętniczego oraz odpowiedniego poziomu lipidów może spowolnić rozwój zmian siatkówkowych. Badania ACCORD-EYE wykazały, że intensywna kontrola glikemii zmniejsza ryzyko progresji retinopatii cukrzycowej.

Iniekcje doszklistkowe anty-VEGF w leczeniu siatkówki oka

Obecnie jest to jedna z najważniejszych metod leczenia cukrzycowego obrzęku plamki oraz zaawansowanej retinopatii. Leki podawane bezpośrednio do wnętrza oka hamują rozwój nieprawidłowych naczyń i zmniejszają obrzęk siatkówki. Terapia wymaga regularnych wizyt kontrolnych i nierzadko wielokrotnych podań preparatu.

Laseroterapia siatkówki jako metoda hamowania zmian

Fotokoagulacja laserowa od lat pozostaje skuteczną metodą leczenia retinopatii proliferacyjnej. Zabieg polega na wykonaniu kontrolowanych mikrouszkodzeń siatkówki, co ogranicza tworzenie nowych naczyń krwionośnych i zmniejsza ryzyko krwotoków. Laseroterapia nie przywraca utraconego widzenia, ale może zatrzymać postęp choroby.

Witrektomia w leczeniu zaawansowanej retinopatii cukrzycowej

W ciężkich przypadkach konieczne staje się leczenie chirurgiczne. Zabieg witrektomii polega na usunięciu zmienionego ciała szklistego i krwi z wnętrza oka. Wykonuje się m.in. przy rozległych krwotokach lub odwarstwieniu siatkówki.

W jaki sposób zapobiegać retinopatii cukrzycowej? Czy jest to możliwe?

Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej, ale właściwa profilaktyka znacząco zmniejsza prawdopodobieństwo ciężkich powikłań. Jak powinna wyglądać?

Pacjenci powinny przede wszystkim:

• kontrolować poziom glukozy we krwi;
• leczyć nadciśnienie i zaburzenia lipidowe;
• poddawać się systematycznym badaniom okulistycznym;
• systematyczne badania okulistyczne,
• prowadzić zdrowy styl życia i zrezygnować z palenia papierosów.

Współczesna okulistyka dysponuje coraz skuteczniejszymi metodami diagnostyki i terapii retinopatii cukrzycowej. Kluczowe pozostaje jednak możliwie wczesne wykrycie zmian, zanim dojdzie do nieodwracalnego uszkodzenia siatkówki.

FAQ

Jak objawia się retinopatia cukrzycowa?

Retinopatia cukrzycowa początkowo może nie dawać żadnych objawów, dlatego często rozwija się niezauważenie. W późniejszych etapach pojawiają się m.in. zamazane widzenie, mroczki przed oczami, trudności z czytaniem oraz nagłe pogorszenie wzroku.

Czy retinopatia może się cofnąć?

Wczesne zmiany związane z retinopatią cukrzycową mogą ulec częściowemu zahamowaniu lub poprawie przy dobrej kontroli cukrzycy i odpowiednim leczeniu. Zaawansowane uszkodzenia siatkówki są jednak zwykle nieodwracalne.

Czy retinopatia cukrzycowa jest wyleczalna?

Retinopatii cukrzycowej nie zawsze można całkowicie wyleczyć, ale nowoczesne metody terapii pozwalają skutecznie spowolnić rozwój choroby. Wczesna diagnoza znacząco zwiększa szanse na zachowanie dobrego widzenia.

Jak widzi osoba z retinopatią cukrzycową?

Widzenie przy retinopatii cukrzycowej może być zamazane, nieostre lub zniekształcone. Część pacjentów zauważa także ciemne plamki, falowanie obrazu albo ubytki w polu widzenia.