Podwyższone ciśnienie w oku – co trzeba wiedzieć?

Podwyższone ciśnienie w oku – co mówi wynik badania?

Ciśnienie wewnątrzgałkowe, czyli IOP, to nacisk płynów znajdujących się wewnątrz gałki ocznej. Stoi za nim ciecz wodnista, odprowadzana przez kąt przesączania. Gdy jej odpływ jest utrudniony, ciśnienie może wzrosnąć.

Za ciśnienie w zakresie normy uznaje się 10–21 mmHg, ale nie jest to granica absolutna. U jednej osoby ciśnienie 23 mmHg może przez lata nie powodować uszkodzeń, u innej nerw wzrokowy może ulegać zmianom mimo wartości mieszczących się w normie. Dlatego sam wynik tonometrii nie wystarcza do rozpoznania choroby.

Nadciśnienie oczne czy jaskra – na czym polega różnica?

Niejednokrotnie nadciśnienie oczne może skłaniać do diagnozy ku jaskrze, ale nie jest to reguła. Nadciśnienie w oku oznacza podwyższone ciśnienie bez typowych cech jaskrowego uszkodzenia nerwu wzrokowego i bez ubytków w polu widzenia. Jaskra to choroba nerwu wzrokowego, przeważnie postępująca i nieodwracalna, w której dochodzi do stopniowej utraty włókien nerwowych.

Wysokie ciśnienie nie jest więc równoznaczne z jaskrą, ale zwiększa jej prawdopodobieństwo. Ryzyko rośnie wraz z poziomem ciśnienia i obecnością innych czynników. W badaniu Ocular Hypertension Treatment Study leczenie kroplami obniżającymi ciśnienie zmniejszyło 5-letnią częstość rozwoju jaskry pierwotnej otwartego kąta z 9,5% do 4,4%. Nie każdy graniczny wynik wymaga jednak leczenia.

Wysokie ciśnienie w oku – czy daje odczuwalne objawy?

Niestety, nadciśnienie wewnątrz oka jest przebiegłe, ponieważ często nie daje żadnych objawów. Poziom ciśnienia rośnie powoli, nawet przez wiele lat, a oko stopniowo się adaptuje. Z czasem mogą pojawić się zmiany w obwodzie, czyli po bokach widzenia, ale przez zdrowe centrum pacjent długo nie zdaje sobie sprawy z tego sprawy.

Objawy alarmowe pojawiają się głównie wtedy, gdy ciśnienie rośnie gwałtownie, na przykład w ostrym zamknięciu kąta przesączania. Wtedy mogą wystąpić silny ból oka i głowy, nudności, wymioty, pogorszenie widzenia, tęczowe koła wokół świateł oraz zaczerwienienie oka. Jest to nagły stan, wymagający pilnej pomocy medycznej, ponieważ zwłoka może trwale uszkodzić widzenie.

Skąd bierze się podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe?

Najczęstszą przyczyną jest utrudniony odpływ cieczy wodnistej. Może wynikać z budowy kąta przesączania, wieku, przebytych urazów, stanów zapalnych oka lub wcześniejszych zabiegów okulistycznych. Znaczenie ma też długotrwałe stosowanie glikokortykosteroidów w formie kropli do oczu, ale także leków wziewnych, dermatologicznych, doustnych i podawanych w zastrzykach.

Ryzyko nadciśnienia ocznego i jaskry jest większe u osób z rodzinną historią jaskry, krótkowzrocznością, cienką rogówką, cukrzycą, chorobami naczyniowymi oraz u osób starszych. Znaczenie może mieć również pochodzenie etniczne.

Grubość rogówki a ciśnienie w oku – co je łączy?

Pomiar ciśnienia zależy od właściwości rogówki. Cienka rogówka może zaniżać wynik, a grubsza zawyżać. Dlatego u osoby z pozornie umiarkowanym ciśnieniem i cienką rogówką ryzyko może być większe, niż sugeruje sama liczba w mmHg.

Pachymetria, czyli pomiar grubości rogówki, pomaga interpretować wynik tonometrii. Ma też znaczenie prognostyczne, ponieważ cieńsza centralna grubość rogówki została powiązana z większym ryzykiem przejścia nadciśnienia ocznego w jaskrę.

Diagnostyka wysokiego ciśnienia w oku – jakie badania są potrzebne?

Podstawowym badaniem diagnostycznym jest tonometria: aplanacyjna Goldmanna, bezkontaktowa lub wykonywana urządzeniem przenośnym. Wynik może różnić się zależnie od metody, pory dnia, napięcia powiek, grubości rogówki i współpracy podczas badania.

Ciśnienie w oku naturalnie zmienia się w ciągu doby, dlatego pojedynczy pomiar nie zawsze wystarcza. Przy podejrzeniu nadciśnienia ocznego lub jaskry wykonuje się zwykle także badanie dna oka, OCT tarczy nerwu wzrokowego i warstwy włókien nerwowych, perymetrię, pachymetrię oraz gonioskopię. Gonioskopia ocenia, czy kąt przesączania jest otwarty, wąski czy zamknięty.

Leczenie nadciśnienia ocznego – kiedy jest potrzebne?

Przebieg leczenia zależy od wielu czynników i nie ogranicza do jednego pomiaru. Przede wszystkim okulista ocenia poziom ciśnienia, wygląd nerwu wzrokowego, grubość rogówki, wiek, wywiad rodzinny, pole widzenia i inne choroby oczu.

U części osób wystarcza regularna obserwacja. U innych potrzebne są krople obniżające ciśnienie. Leki mogą zmniejszać produkcję cieczy wodnistej albo poprawiać jej odpływ. W wybranych sytuacjach włącza się laseroterapię, na przykład selektywną trabekuloplastykę laserową, a rzadziej leczenie operacyjne.

Celem terapii nie jest jedna uniwersalna wartość, tylko poziom ciśnienia ograniczający ryzyko uszkodzenia nerwu wzrokowego. W jaskrze mówi się o ciśnieniu docelowym, które może być różne u różnych osób i zmieniać się w czasie.

Kontrola ciśnienia w oku – jak często badać wzrok?

Częstotliwość kontroli zależy od ryzyka. Osoba z niewielkim przekroczeniem normy, grubszą rogówką i prawidłowym nerwem wzrokowym wymaga rzadszych wizyt niż osoba z wysokim ciśnieniem, cienką rogówką i jaskrą w rodzinie. Znaczenie ma także stabilność wyników.

Regularność jest ważna, ponieważ nadciśnienie oczne zwykle nie daje sygnałów ostrzegawczych. Samo dobre widzenie nie wystarcza do oceny bezpieczeństwa nerwu wzrokowego, a ubytki pola widzenia w jaskrze często pojawiają się późno. Wniosek: należy cyklicznie powtarzać badania okulistyczne.

Wczesne wykrycie nadciśnienia ocznego daje czas na obserwację albo wdrożenie leczenia, zanim dojdzie do trwałych zmian. Uszkodzeń jaskrowych nie da się cofnąć, ale można spowolnić lub zatrzymać ich postęp, jeśli problem zostanie rozpoznany odpowiednio wcześnie.

FAQ

Czy podwyższone ciśnienie w oku zawsze oznacza jaskrę?

Nie, podwyższone ciśnienie w oku nie jest równoznaczne z jaskrą. Może jednak zwiększać ryzyko jej rozwoju, dlatego wymaga oceny nerwu wzrokowego, pola widzenia i innych czynników ryzyka.

Jakie ciśnienie w oku uznaje się za zbyt wysokie?

Za typowy zakres ciśnienia wewnątrzgałkowego uznaje się 10–21 mmHg. Wynik powyżej 21 mmHg wymaga dalszej diagnostyki, ale sam w sobie nie przesądza o chorobie.

Czy wysokie ciśnienie w oku daje objawy?

Najczęściej wysokie ciśnienie w oku nie powoduje bólu ani pogorszenia widzenia na początku. Nagły ból oka, zaczerwienienie, nudności, wymioty i tęczowe koła wokół świateł mogą świadczyć o stanie nagłym i wymagają pilnej pomocy.

Jak leczy się podwyższone ciśnienie w oku?

Leczenie zależy od poziomu ciśnienia, wyglądu nerwu wzrokowego, grubości rogówki, pola widzenia i ogólnego ryzyka jaskry. U części osób wystarcza obserwacja, a u innych stosuje się krople, laseroterapię lub rzadziej leczenie operacyjne.